strzałka w prawoStart arrow Wystawy on-line arrow 170 rocznica budowy cerkwi w Piotrkowie 13-12-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

170 rocznica budowy cerkwi w Piotrkowie Drukuj E-mail
    Początki prawosławia w Piotrkowie wiążą się z przybyciem do tego grodu kupców greckich i macedońskich w połowie XVIII w. W 1788 r. w kamienicy przy placu Czarneckiego 10 utworzono pierwszą kaplicę prawosławną pod wezwaniem Wszystkich Świętych. Wspólnota grecka była nieliczna i obejmowała maksymalnie kilkadziesiąt osób.

 
opis cerkwi, Księga pamiątkowa
gubernii piotrkowskiej 1899 r.
      
opis cerkwi, Księga pamiątkowa
gubernii piotrkowskiej 1914 r.
     
protokólarz Rady Parafialnej, 1906 r.

       
parafialna księga
przychodów i rozchodów, 1910 r.
          
dziennik korespondencji
wychodzącej z kancelarii
parafialnej, 1923 r.
       
listy ofiar na rzecz parafii,
1934 r.


    Po upadku Powstania Listopadowego władze rosyjskie przystąpiły do rusyfikacji piotrkowskiej parafii, zmieniając obrządek na grecko-rosyjski. Początkowo potomkowie greckich osadników bronili swoich przywilejów, jednak stale rosła liczba Rosjan, przede wszystkim urzędników i wojskowych. W 1845 r. rozpoczęto budowę nowej cerkwi, która została wzniesiona przy ul. Kaliskiej (obecnie Słowackiego), na gruncie zabranym oo. Pijarom. Autorem projektu był architekt Andrzej Gołoński. Konsekracja świątyni miała miejsce w 1848 r. Parafia Prawosławna pw. Wszystkich Świętych liczyła kilkuset wiernych z terenu miasta oraz powiatów: łęczyckiego, łowickiego, opoczyńskiego, piotrkowskiego, rawskiego i sieradzkiego.
    Budowa nowych prawosławnych obiektów sakralnych na terenach Królestwa Polskiego stanowiła narzędzie politycznej rusyfikacji kraju. Szczególne nasilenie takiej polityki nastąpiło po upadku Powstania Styczniowego. Za pieniądze ze specjalnego Funduszu Cerkiewnego budowano i rozbudowywano kolejne świątynie. Cerkiew piotrkowska pełniła po 1867 r. funkcję soboru gubernialnego ze względu na lokalizację w mieście siedziby władz gubernialnych. Przebudowę obiektu prowadzoną pod kierunkiem rosyjskiego architekta Iwana Sztroma zakończono w roku 1870. Wraz ze wzrostem znaczenia administracyjnego miasta powiększyła się liczba ludności prawosławnej, przede wszystkim urzędników, żołnierzy i ich rodzin przybyłych z głębi Rosji. Na cerkiew garnizonową zaadaptowano dawny zamek królewski (cerkiew pw. św. Mikołaja). Natomiast w budynku gimnazjum rządowego urządzono cerkiew pw. św. Jana Rylskiego.

         
księga metrykalna,
strona tytułowa, 1935 r.
 
księga metrykalna,
akty urodzenia, 1895 r.
 
księga metrykalna,
akty urodzenia, 1935 r.
 
ksiądz protojerej Andrzej Karpowicz
w otoczeniu wiernych
(pierwszy rząd, czwarty z lewej),
Piotrków okres międzywojenny

    Okres świetności piotrkowskiego prawosławia zakończył się po wybuchu pierwszej wojny światowej i ewakuacji większości Rosjan. Proboszcz parafii pw. Wszystkich Świętych, protojerej Andrzej Karpowicz został internowany i wywieziony w głąb monarchii habsburskiej, a cerkiew zamknięto. Do Piotrkowa powrócił on dopiero pod koniec 1918 r. i objął parafię, która obejmowała większą część dawnej gubernii piotrkowskiej - od Tomaszowa Mazowieckiego po Sosnowiec. Karpowicz zmuszony był do podróżowania do wiernych w tych miastach, dla których odprawiał msze święte w adaptowanych kaplicach domowych. W zbiorach APPT zachowało się kilka fotografii wykonanych podczas tych wyjazdów duszpasterskich.
    Dzięki zabiegom o. Karpowicza oraz licznej grupie wiernych cerkiew w Piotrkowie przetrwała w stanie nienaruszonym. W latach dwudziestych rozebrano większość obiektów sakralnych wzniesionych na terenie Królestwa i kojarzonych z rosyjskim samodzierżawiem. Wieloletni proboszcz parafii pw. Wszystkich Świętych w Piotrkowie zmarł w 1947 r.

 
ksiądz protojerej Andrzej Karpowicz
w otoczeniu wiernych
(pierwszy rząd, trzeci z lewej),
Sosnowiec okres międzywojenny


 
ksiądz Andrzej Karpowicz w otoczeniu
dzieci (m.in. Tania i Katia Spaska,
Swietłana Wasilienko, Wiera Warian,
Jarosław Pulatycki, Natasza
Łopuchowska, Elżbieta Łopuchowska),
Piotrków 22 stycznia 1939 r.
 
ksiądz Andrzej Karpowicz
(siedzi trzeci z prawej),
Częstochowa okres międzywojenny.
 
ksiądz Andrzej Karpowicz
(siedzi drugi z lewej),
Kalisz, lata 30- te XX w.

    Tradycja prawosławna wpisała się na stałe w dzieje trybunalskiego grodu. Na naszej wystawie prezentujemy skany z zasobu Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalsjkim, ze zbioru akt Parafii pw. Wszystkich Świętych w Piotrkowie, m.in. księgi metrykalne oraz fotografie stanowiące spuściznę ks. Andrzeja Karpowicza.

< Poprzedni   Następny >