strzałka w prawoStart arrow Wystawy on-line arrow Polska Partia Socjalistyczna w Piotrkowie 23-10-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

Polska Partia Socjalistyczna w Piotrkowie Drukuj E-mail
    Po kilku miesiącach działań wojennych i zajęciu znacznej części Królestwa Polskiego przez wojska państw centralnych, ożywiły się rozbite aresztowaniami i pogrążone w marazmie partie polityczne. W Piotrkowie obok siebie istniały lokalne koła dwóch stronnictw robotniczych – Polskiej Partii Socjalistycznej oraz Narodowego Związku Robotniczego. Ruch socjalistyczny miał w przeszłości burzliwe dzieje – w latach 1906 – 1912 działała tu jedynie PPS Frakcja Rewolucyjna, natomiast po rozłamie, jaki miał miejsce w grudniu 1912 r. pozostała tzw. PPS „Opozycja” (Zygmunt Zaremba, Tadeusz Żarski, Dominik Dratwa), która po wybuchu wojny światowej połączyła się z PPS (byłą Frakcją Rewolucyjną) .

 

Paszport Ksawerego Praussa,
1915 rok
  
Rozkaz wyjazdu dla
Franciszka Ksawerego
Praussa,
Piotrków 1916 rok
         
Akta sprawy Marii Łozińskiej,
Sąd Wojskowy w Piotrkowie,
1916 rok
 
List Stefanii Minkiewiczowej
do Leona Wasilewskiego,
Piotrków 1916 rok
                              
List Stefanii Minkiewiczowej do Leona Wasilewskiego,
Piotrków 1916 rok

    W 1915 r. w Piotrkowie partia skupiała w swoich szeregach 93 członków,  w tym 8 kolejarzy, 8 hutników szklanych, 10 ślusarzy, 9 robotników z Manufaktury Piotrkowskiej, 15 nauczycieli ludowych i seminarzystów nauczycielskich, 12 stolarzy, 5 robotników rolnych, 16 inteligentów i 10 przedstawicieli innych zawodów – na jej czele stał Kazimierz Kuczewski . W pierwszych miesiącach wojny najaktywniejsi działacze partyjni znaleźli się w legionach, Polskiej Organizacji Narodowej (PON), czy Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) i jak pisał w swej krótkiej monografii Witold Jodko Narkiewicz, aktywność PPS na terenach okupowanych była niewielka . Z początkiem roku 1915, po ustabilizowaniu się sytuacji na froncie, wznowiono działalność (w Dąbrowie Górniczej rozpoczęto wydawanie legalnego „Robotnika”). Jednak, jak pisał wybitny znawca problematyki Jerzy Holzer, przez pierwsze trzy lata wojny PPS skupiła swoją działalność przede wszystkim (...) wokół militarnych i politycznych akcji Piłsudskiego (...) zawieszając realizację programu socjalistycznego . W dniu 28 lutego 1915 r. zorganizowano w Piotrkowie konferencję okręgu piotrkowskiego PPS, w której wzięło udział 23 delegatów.

      
Pismo Komendy Powiatowej
w sprawie zakazu demonstracji,
Piotrków 1916 rok
 

Fragment listu Adama Próchnika
do Wacława Studnickiego
   
Dr Adam Feliks Próchnik
 

Władze pilnie śledziły wystąpienia
Adama Próchnika

    Na XII tajnym zjeździe PPS, który zorganizowano w Piotrkowie 6 – 8  stycznia 1916 r., dokonano zespolenia, działających do tej pory w izolacji, organizacji ze strefy austriackiej i niemieckiej. Wybrano nowe władze partii (CKR). Zaczęto też aktywniej powracać do pracy agitacyjnej wśród robotników przemysłowych.
Wyraźny wzrost popularności partii nastąpił jesienią 1916 r., w trakcie kampanii wyborczej do Rady Miejskiej. Przystąpiono do budowy masowych związków zawodowych – 2.01.1917 r. powstał Związek „Naprzód” zrzeszający ok. 300 członków. Kiedy jego liczba przekroczyła tysiąc, podzielony został na związki branżowe – Metalowców (ok. 150 członków, przewodniczący Baczewski), Przemysłu Drzewnego (90 członków, przewodniczący Muszalski), Szewców (70 członków, przewodniczący Nawrocki), Drukarzy (40 członków, przewodniczący Marian Petrol), Hutników Szklarskich (65 członków, przewodniczący Miklaszewski), Murarzy (90 członków, przewodniczący Wojciechowski), Związek Ogólno Zawodowy „Naprzód” (700 członków, przewodniczący Ludwik Pluciński) oraz powstały nieco później Związek Rzeźników . Reprezentacją zewnętrzną piotrkowskich organizacji związkowych była Rada Związków Zawodowych Ziemi Piotrkowskiej (przewodniczący L. Pluciński) wchodząca w skład szerszej struktury tzw. Komisji Centralnej w Warszawie.

    
Wiec Okręgowego Komitetu
Robotniczego PPS
w Piotrkowie, 1920 rok
 
Czasopisma socjalistyczne

 
Czasopisma socjalistyczne
   
Czasopisma socjalistyczne

    W okresie międzywojennym PPS odgrywała wiodąca rolę w życiu politycznym Piotrkowa, mając decydujący wpływ na samorząd miejski. Socjalistyczny prezydent Piotrkowa, Kazimierz Szmidt był odpowiedzialny za realizację wielkich inwestycji infrastrukturalnych, m.in. budowę wodociągów, kanalizacji i hali targowej oraz mieszkań socjalnych dla robotników.

 
Charakterystyka posłów
i senatorów z okręgu
piotrkowskiego, 1928 rok
 
Opinia posła Dominika
Dratwy, 1928 rok

                    
Opinia posła Dominika Dratwy, 1928 rok

    W okresie okupacji hitlerowskiej, członkowie PPS aktywnie uczestniczyli w konspiracji i walce zbrojnej o niepodległą Polskę. Przykładem takiej postawy patriotycznej był postać Stefana Krupy.

 
Sprawozdanie z wiecu
PPS w Sulejowie, 1933 rok
 
Sprawozdanie z wiecu
PPS w Sulejowie, 1933 rok
 
Sprawozdanie z wiecu
PPS w Sulejowie, 1933 rok


  
Zawiadomienie
o przemówieniu posła
Zygmunta Żuławskiego,
Piotrków 1934 rok

    Po zakończeniu wojny PPS podjęła próbę dostosowania się do nowych warunków geopolitycznych i legalnie działała do grudnia 1948 r. tj. formalnego wchłonięcia przez PZPR.
    Na wystawie prezentujemy wybór druków ulotnych i akt dokumentujących organizację ruchu socjalistycznego w Piotrkowie od pierwszej wojny światowej do lat czterdziestych. Wykorzystano materiały z zespołów: "Komenda Powiatowa w Piotrkowie", "Starostwo Powiatowe Piotrkowskie", "Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim", "Związek Bojowników o Wolność i Demokrację", "Starostwo Powiatowe w Piotrkowie".

 
Rękopis wspomnień
Stefana Krupy
pt. "A jednak tak było!"
 
Działalność PPS w okresie
okupacji, rękopis S. Krupy

 
Wiec PPS,
Piotrków 1945 rok

 
Wykaz Członków związku
weteranów 1905-1918,
Piotrków 1945 rok
             
Otwarcie oddziału Związku Weteranów Walk Rewolucji
1905-1918 w Piotrkowie, 1946 rok
< Poprzedni   Następny >