strzałka w prawoStart arrow Wystawy on-line arrow Z dziejów przemysłu w Tomaszowie Mazowieckim 22-10-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

Z dziejów przemysłu w Tomaszowie Mazowieckim Drukuj E-mail
    Tomaszów Mazowiecki, w swojej krótkiej – liczącej niewiele ponad dwa stulecia miejskiej historii – stanowił silny ośrodek przemysłowy. Swe powstanie ówczesna, XVIII-wieczna osada fabryczna, zawdzięczała głównie względom gospodarczym, czyli próbom wykorzystania lokalnych złóż żelaza poprzez wybudowanie wielkiego pieca. W niecałe pół stulecia po tym fakcie, dnia 6 lipca 1830 r., osiedle to otrzymało prawa miejskie. W połowie XIX w. branża metalurgiczna zastąpiona została przez włókiennictwo, oraz przemysł chemiczny – Tomaszowską Fabrykę Sztucznego Jedwabiu, poprzedniczkę Zakładów Włókien Chemicznych „Wistom”.
    Przemysłowy charakter miasta stał się podstawą wszelkich procesów w nim zachodzących, zarówno na płaszczyźnie demografii, jak i urbanistyki. Rozwój lokalnych ośrodków produkcyjnych, zatrudniających tysiące robotników, stwarzał warunki dogodne do rozwoju osadnictwa. Rozwój demograficzny miasta stymulował także pojawianie się podmiotów gospodarczych z zakresu handlu czy też usług (m.in. gastronomicznych). Zatrudnienie w powyższych znajdowali przedstawiciele wielu grup etnicznych (Polaków, Żydów, Niemców, Rosjan), składających się na mozaikę kulturową Tomaszowa.

      
Protokół Komisji Szacunkowej
Miejscowej dot. strat
wojennych fabryki Piescha,
1918 r., zesp. nr 43, sygn. 156
         
Wykaz zatrudnionych, 1947 r.,
Fabryka Dywanów Weltom,
zesp. nr 508, sygn. 636

   
Akcje Fabryki Ludert i Muller,
1935 r., zesp. nr 45, sygn. 134

 
Protokół posiedzenia Zarządu Fabryki
Sukna H. Landsberga S.A., 1932 r.,
zesp. nr 46, sygn. 1

    Przed wybuchem I wojny światowej, Tomaszów należał do 10 największych ośrodków przemysłowych w Królestwie Polskim. Podobnie jednak jak w przypadku całego kraju, wojna i okupacja z lat 1914-1918, przyczyniły się do upadku tak prężnie rozwijającego się ośrodka gospodarczego. Zakłady przemysłowe odnotowały obniżenie bądź przestój produkcyjny, z racji braku surowców, czy też uszczuplenia parku maszynowego. Problem ten nie uległ niwelacji wraz z odrodzeniem się niepodległej Polski, rzutując na sytuację w mieście w kolejnych latach międzywojnia.

 
Wartości maszyn Fabryki Sukna
Matys, Jakubowski i Spółka, 1941 r.,
zesp. nr 47, sygn. 14
 
Protokół zdawczo-odbiorczy
- nieruchomości fabryki
Mazovia, 1945 r., zesp.
nr 243, sygn. 212
        
Roczna analiza działalności
fabryki Mazovia, 1962 r.,
zesp. nr 243, sygn. 399


 
Ubezpieczenie od
nieszczęśliwych wypadków
pracowników i budynków
TFSJ, 1924 r., zesp. nr 48,
sygn. I-624

    Również kataklizm II wojny światowej odcisnął swoje piętno na realiach gospodarczych Tomaszowa Mazowieckiego. Produkcja prowadzona na potrzeby niemieckiej machiny wojennej, zakończyła się rabunkiem maszyn przemysłowych w styczniu 1945 r. Taki los spotkał największy zakład przemysłowy – Tomaszowską Fabrykę Sztucznego Jedwabiu. Spowodowało to, że odbudowa i uruchomienie lokalnego przemysłu stały się po 1945 r. podstawowym problemem miasta.

 
Pismo M. Hertza do Krystyna
hr. Ostrowskiego w sprawie
budowy kościoła, TFSJ,
1928 r., zesp. nr 48,
sygn. I-196
    
Odpis aktu odnoszącego
się do powstania
Tomaszowskiej Przędzalni
Wełny Czesankowej,
1936 r., zesp. nr 44, sygn. 1
 
Zadania zakładu Pilica
na rok 1967,
zesp. nr 349, sygn. 11


 
Porozumienie między
dyrekcją Z.P.O. Pilica
a Komitetem Zakładowym
NSZZ Solidarność, 1992,
zesp. nr 349, sygn. 145

    W okresie PRL, wokół miejscowych ośrodków przemysłu rozwijało się szereg instytucji kultury i oświaty. Jak już wcześniej wspomniano, wiodącą branżą przemysłu było włókiennictwo, reprezentowane przez Mazowieckie Zakłady Przemysłu Wełnianego „Mazovia”, Zakłady Przemysłu Wełnianego im. Marcelego Nowotki „Tomtex”, czy też – w zakresie przemysłu lekkiego – Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Pilica”. Znaczny rozwój zanotował wzmiankowany wcześniej Zakład Włókien Chemicznych „Wistom”.

 
Rys historyczny zakładów
Tomtex, 1964 r., zesp.
nr 219, sygn. 524

 
Karta organizacji
stanowiska pracy z zakładu
Wistom, 1987 r.,
zesp. nr 479, sygn. 114
                    
Prognoza sprzedaży wyrobów Wistomu na rok 1996,
zesp. nr 480, sygn. 61

    Prezentowane na niniejszej wystawie materiały archiwalne, stanowią przykłady bogactwa historycznego dziejów tomaszowskiego przemysłu. Tak jak zakłady przemysłowe wywierały znaczny wpływ na dzieje samego miasta oraz jego mieszkańców, tak zgromadzone w zasobie APTM archiwalia, ukazują szeroki zakres tematyczny. Zapraszamy zatem do zapoznania się z prezentowanymi przykładami, jak i odwiedzenia naszej pracowni naukowej, celem zgłębienia tajników dziejów tomaszowskiego przemysłu.

< Poprzedni   Następny >