strzałka w prawoStart arrow Wystawy on-line arrow Gospodarcze dzieje Ziemi Opoczyńskiej 10-12-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

Gospodarcze dzieje Ziemi Opoczyńskiej Drukuj E-mail
    Pod pojęciem „Ziemi Opoczyńskiej” rozumieć należy tereny zarówno obecnego powiatu opoczyńskiego, jak i część ziem powiatów ościennych (koneckiego, przysuskiego), które na przestrzeni wieków posiadały silne związki administracyjne, kulturalne i gospodarcze z Opocznem. Lokalne warunki geofizyczne sprawiły, iż w typowo rolniczym regionie, rozpoczęły rozwijać się podmioty gospodarcze, reprezentujące szereg branż (np. metalowa, mineralna, włókiennicza, etc.). Istotnym czynnikiem rozwoju okazała się rzeka Pilica, która jeszcze w końcu XIX wieku była rzeką spławną, stanowiącą istotną arterię komunikacyjną. Dorzecze Pilicy zapewniało również dostęp do wody, niezbędnej dla rozwoju lokalnego przemysłu. Atrakcyjność gospodarczą regionu potęgowały zlokalizowane tam złoża rudy żelaza, piaskowca, wapienia, glinki oraz piasków szklarskich i hutniczych.
    W epoce przedrozbiorowej w gospodarce regionu dominowało rolnictwo. Wytwórstwo reprezentowane było przez rzemieślników trudniących się tkactwem, a także kuśnierzy, szewców, cieśli, kołodziejów, bednarzy, kowali, ślusarzy, złotników, etc. Wytworzone dobra zbywali oni na jarmarkach, przy czym najważniejszym ośrodkiem wymiany handlowej było Opoczno. Z pośród większych ośrodków wytwórstwa w tym okresie wyliczyć można browar i wytwórnię pasów kontuszowych w Drzewicy. W ostatnich latach Rzeczpospolitej Obojga Narodów w regionie pojawiły się zakłady metalurgiczne, czego przykładem był wielki piec wybudowany przez Filipa Nereusza Szaniawskiego w Drzewicy w latach 60. XVIII w.
    Wiek XIX charakteryzował się dalszym rozwojem gospodarki regionu. W Opocznie rozwijały się takie ośrodki produkcji, jak: browar, fabryki miodu i octu, farbiarnie, garbarnie oraz olejarnie. W 1880 roku rozpoczęła w Opocznie swą działalność fabryka płytek ceramicznych, założona przez spółkę Jana Dziewulskiego i braci Józefa i Władysława Lange. Kolejnym ważnym zakładem powstałym w mieście było założone w 1898 Towarzystwo Akcyjne Fabryki Cementu Opoczno.
W okresie II RP, oprócz nadal dominującego rolnictwa, drugą gałęzią gospodarki pod względem zatrudnienia było górnictwo i przemysł. Największym ośrodkiem przemysłowym powiatu było jedyne w nim miasto – Opoczno. W roku 1939 w mieście istniało 28 zakładów przemysłowych oraz 110 zakładów rzemieślniczych. Drugim co do wielkości ośrodkiem wytwórstwa była pozbawiona praw miejskich Drzewica. Również w dziedzinie handlu prym w regionie wiodło Opoczno. Oprócz sklepów funkcjonujących na co dzień, ważne znaczenie dla obrotu towarowego w Ziemi Opoczyńskiej miały cotygodniowe targi, odbywające się w Opocznie, Odrzywole, Żarnowie, Przysusze i w Drzewicy.
    Okres po 1945 roku stanowił niewątpliwie czas rozwoju przemysłu w regionie opoczyńskim. W powiecie na przełomie lat 1968/69 funkcjonowało 310 zakładów produkcyjnych (przy czym 228 zlokalizowanych na wsi), zatrudniających łącznie ponad 500 osób. Spośród większych zakładów wymienić należy między innymi Fabrykę Wyrobów Terakotowych „Opoczno” oraz Zakłady Przemysłu Wełnianego „Opoczno”. W przypadku pierwszej z wymienionych firm, mowa w tym miejscu o dawnym Towarzystwie Zakładów Ceramicznych „Dziewulski i Lange” Spółka Akcyjna. Po okresie rozwoju z czasów II RP oraz załamaniu się produkcji w latach okupacji niemieckiej, z dniem 27 października 1945 roku firma została podporządkowana tymczasowemu zarządowi państwowemu, wraz ze zmianą nazwy na PWT „Opoczno”. Do pełnej nacjonalizacji doszło w dniu 14 marca 1950 roku, co wiązało się z kolejną zmianą nazwy – tym razem na Opoczyńskie Zakłady Płytek Kamionkowych w Opocznie. W tym czasie firma składała się z dwóch zakładów, trzeci natomiast był w budowie. W roku 1963, po zakończeniu inwestycji, decyzją Zjednoczenia Przemysłu Ceramicznego, powołano Zakłady Płytek Ceramicznych. Dzięki korzystnej koniunkturze i rozwojowi firmy Opoczno stało się największym ośrodkiem ceramicznym w kraju w owym czasie.
    Tradycje wytwórstwa tekstylnego w Opocznie, tym razem w skali przemysłowej, podtrzymywały założone w 1969 roku ZPW „Opoczno”. Były one przedsiębiorstwem państwowym jednozakładowym, powołanym zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego. W roku 1991 ZPW „Opoczno” przekształcono w jednoosobową spółkę akcyjną skarbu państwa „OPTEX” S.A. Istotnym punktem na gospodarczej mapie powiatu była Fabryka Nakryć Stołowych „Gerlach” w Drzewicy, sięgająca swą tradycją do wspomnianego powyżej wielkiego pieca F.N. Szaniawskiego.
    Rozwój wytwórstwa i przemysłu, a także rozbudowa lokalnej sieci handlowej wywierały znaczny wpływ na szereg dziedzin życia ludności „Ziemi Opoczyńskiej”. Przy zakładach produkcyjnych powstawały stowarzyszenia o charakterze kulturalno-oświatowym, kluby sportowe, rozwijało się szkolnictwo i sieć biblioteczna. Wszystko to sprawiło, że dzieje lokalnych podmiotów gospodarczych na długie lata nierozerwalnie związały się z życiem znacznej części mieszkańców powiatu.
    Ślady omawianych powyżej zjawisk i procesów znajdują się w materiałach archiwalnych, pochodzących z zasobu Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim Oddziału w Tomaszowie Mazowieckim. Zespoły akt administracji państwowej, samorządowej oraz pozostałości aktowe zakładów przemysłowych z XIX i XX wieku stanowią cenne źródło informacji dla badaczy zajmujących się historią regionalną.
    Prezentowane na wystawie materiały archiwalne stanowią jedynie skromną próbkę tego, co miłośnik historii regionu opoczyńskiego możne odnaleźć podczas kwerendy w tomaszowskim Oddziale APPT. Twórcy wystawy zapraszają zatem badaczy i pasjonatów dziejów gospodarczych „Ziemi Opoczyńskiej” do obcowania z jej bogatą historią za pośrednictwem źródeł archiwalnych.

 
Rejestr zakładów przemysłowych
z 1946r.
 
Spis zakładów w powiecie z 1946r.

 
Rozdział zaopatrzenia 1947r.
 
Wskaźniki ekonomiczne
powiatu 1964r.
 
Inwentaryzacja sieci detalicznej
1973r.
       
Sprawozdanie roczne cechu
rzemiosł z 1969r.
       
Wykaz dłużników Towarzystwa
Rolniczego z 1859r.
       
Sprawozdanie TZC
„Dziewulski i Lange”, 1945r.
        
Ochrona pracy
w ZPC „Opoczno” z 1979r.
      
Wsparcie dla imprez sportowych,
1998r.
       
Kwalifikacja jakości tkaniny,
1975r.
       
Statut Optex S.A., 2001r.
        
Protokół zebrania
Zarządu Spółdzielni, 1951r.
       
Sprawozdanie spółdzielni pracy,
1977r.
< Poprzedni   Następny >