strzałka w prawoStart arrow Wystawy on-line arrow Z placu Solnego do "Hawany" - z dziejów kina piotrkowskiego 22-10-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

Z placu Solnego do "Hawany" - z dziejów kina piotrkowskiego Drukuj E-mail
    Pierwsze projekcje filmów w Piotrkowie odbywały się pod koniec XIX wieku, w drewnianej budce na Placu Solnym, na którym w 1908  roku stanął okazały budynek Sądu Okręgowego. Na białym prześcieradle wyświetlano ruchome obrazy z napisami, odczytywanymi przez kinooperatora – w tamtych czasach swoistego mistrza ceremonii. Na przełomie wieków kino było zupełną nowością, wielką ciekawostką i atrakcją kulturalną. Nie bez przyczyny na zjawisko przesyłane przez kinematograf na prowizoryczny ekran, mówiono wówczas „czary”. Taką nazwę otrzymało też  pierwsze piotrkowskie kino, a właściwie kinoteatr „Czary”, które otwarto w 1905 roku na rogu dzisiejszych Alei 3-go Maja i Pasażu Rudowskiego.

        
Plakat  filmu Leonarda
Buczkowskiego pt.:
„Zakazane piosenki”, 1947 rok.
 

Plakat propagandowego filmu
dokumentalnego z procesu
krakowskiego działaczy podziemia
niepodległościowego pt.:
„Dokumenty zdrady”, 1947 rok.
        
Plakat filmu produkcji radzieckiej
pt.: ”Sadko”, ok. 1950 roku.

      
Plakat filmu humorystycznego pt.:
„Skandal Clochemerle”,
ok. 1950 roku.
 

Plakat filmu produkcji francuskiej
pt.: „Mury Malapagi, ok. 1950 roku.
      
Plakat filmu produkcji radzieckiej
pt.: „Jak hartowała się stal”,
ok. 1950 roku.

    W 1911 roku powstało kolejne kino „Victoria”, przy dzisiejszych Alejach 3-go Maja 10, (dawnej Alei Aleksandrowskiej). Ówczesne kina lokowane w parterowych, drewnianych budynkach, mogły pomieścić około 400-450 osób. Projekcje odbywały się 2-3 razy w tygodniu. W 1917 roku, dzierżawca kina „Czary” Antoni Sobieniewski  przeniósł je do specjalnie zaprojektowanego na ten cel budynku przy ul. Legionów 11 (obecnie ul. Dąbrowskiego). W dawnej siedzibie „Czarów” powstało kino „Nowości”.

        
Plakat filmu „Ostatni rejs”,
1951 rok.
 
Plakat filmu pt.: „Błękitne
miecze”, 1951 rok.
        
Plakat filmu produkcji francuskiej
pt. :”Bez adresu”, 1952 rok.


 
Plakat filmu historycznego
produkcji radzieckiej pt.:
„Aleksander Newski”,
1952 rok.
 

Plakat filmu produkcji radzieckiej
pt.: „Kurtyna w górę”, 1952 rok.
 
Plakat filmu produkcji
czechosłowackiej pt.:
„Dolina śmierci”,
1952 rok.

    W okresie międzywojennym, nad rzeką Strawą, przy Placu Niepodległości 2 egzystowało również kino „Cassino”, które spłonęło w 1933 roku. Podobno wielki atrybut ówczesnego kina – fortepian – jeszcze długo leżał potem w rzece – niepotrzebny, gdyż nastała już era kina dźwiękowego. Kino odbudowano i przed wybuchem wojny, kiedy właścicielem był Jakub Flatau, nosiło nazwę „Grand”. W czasach okupacji hitlerowskiej, nowi właściciele zmienili nazwę kina na „As”, a później „Union”, i wreszcie „Polonia”.
    Po II wojnie światowej dla  „wyzwolonej” Polski priorytetem była odbudowa ze zniszczeń, sprawy zaopatrzenia w podstawowe produkty. Polacy potrzebowali też rozrywki i szeroko rozumianej kultury. W okresie stalinowskim dość szybko władza zrozumiała siłę przekazu projektorów filmowych i skutecznie opanowała kontrolę nad wyświetlanymi filmami. Państwo było również głównym producentem oraz „reżyserem” tematyki, treści oraz przekazu powstających filmów. W listopadzie 1945 roku powstało Przedsiębiorstwo Państwowe Film Polski, a w styczniu 1952 roku  Centralny Urząd Kinematografii, któremu oddano wyłączność na produkcję filmów oraz na zakup czy wypożyczenie filmów zagranicznych.
    Po zakończeniu wojny istniały w Piotrkowie dwa kina. Już 28 lutego 1945 roku zostało uruchomione kino „Polonia” mieszczące się przy Placu Niepodległości 2. Kierownikiem sali mieszczącej 429 osób był Józef Wójcik. Sześć tygodni później w budynku dawnego kina „Czary” zostało otwarte kino „Bałtyk”. Na sali mieściło się 600 osób z czego ok. 60 na balkonie. Kierownikiem sali był Leon Siciński. Obydwoma salami dysponował Okręgowy Zarząd Rozpowszechniania Filmów w Łodzi.

       
Plakat filmu radzieckiego pt.:
„Syn pułku”, 1952 rok.


 
Plakat filmu kukiełkowego
i rysunkowego pt.:
 „Wawrzyńcowy sad”,
1952 rok.
 
Plakat filmu produkcji polskiej pt.:
„Żołnierz zwycięstwa”, 1953 rok.
 
Plakat filmu produkcji
włoskiej pt.:
„Droga do nadziei”,
 1953 rok.
       
Plakat filmu produkcji węgierskiej
pt.: „Obrońca życia”, 1953 rok.



 
Plakat filmu produkcji
czechosłowackiej pt.:
„Z cesarsko – królewskich
czasów opowieści kilka”,
1953 rok.

    Zarówno przed II wojną światową jak i po niej istniał nadzór nad kulturą w postaci pozwoleń na organizowanie widowisk oraz wszelkiego rodzaju rozrywki, koncerty, wystawianie sztuk teatralnych czy wyświetlanie  filmów. Zezwolenia takie wydawali starostowie powiatowi, natomiast dla kin objazdowych pozwolenia  wydawały urzędy wojewódzkie. Początkowo kontrolą i sprawozdawczością zajmowały się referaty kultury i sztuki, które przed wydaniem pozwolenia opiniowały filmy pod względem artystycznym.
W okresie stalinowskim filmy przestały kojarzyć się jedynie z formą rozrywki, sztuką o walorach artystycznych, a stały się głównie narzędziem propagandy ze sprawnie działającą cenzurą prewencyjną. Każdy film musiał posiadać własną legitymację, wystawianą przez Główny Urząd Kinematografii, zapewniającą mu możliwość wyświetlania. Należało bezwzględnie przestrzegać, by żaden film bez odpowiedniej legitymacji nie był wyświetlany. W tamtym okresie w filmach przeważała tematyka wojenno – okupacyjna, lub nader optymistyczna rzeczywistość - czyli taka, jaką władza widzieć chciała.

 
Plakat filmu produkcji
bułgarskiej pt. : „Noc
niespodzianek”.


Plakat filmu produkcji francuskiej
pt.: „My urwisy”.
 
Plakat  filmu pt.:
„Z dalekich miast,
z odległych wsi”.


Plakat filmu produkcji NRD pt.:
„Chłopcy znad Kranichsee”.
                     
Plakat filmu produkcji chińskiej pt.:  „Bohaterowie i bohaterki”

    Po latach reżimu stalinowskiego przyszedł czas odwilży, również w kwestii kultury, cenzury i wyświetlania filmów o różnej tematyce i rodowodzie. Przełamywano socrealistyczną schematyczność, powstawały coraz lepsze polskie produkcje. Wreszcie w 1963 roku powstało nowe kino panoramiczne „Hawana” mieszczące ponad 600 osób. W tamtym czasie był to najnowocześniejszy obiekt tego typu w mieście.
W zasobie Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim znajduje się wiele plakatów i afiszy filmów emitowanych w piotrkowskich kinach po 1945 roku. Niestety nie zachowały się żadne obiekty sprzed tego roku. Na wystawie prezentujemy państwu wybór 23 najciekawszych graficznie plakatów z okresu odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych i umacniania się tzw. „demokracji ludowej”.


< Poprzedni   Następny >