strzałka w prawoStart arrow Wystawy on-line arrow 90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie 06-12-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Drukuj E-mail



90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie


 

    Tradycje archiwalne Piotrkowa sięgają korzeniami XIV wieku. Pierwsze archiwa, jakie funkcjonowały na terenie miasta związane były z ówczesnym wymiarem sprawiedliwości. W 1578 roku król Stefan Batory powołał do życia Trybunał Koronny – najwyższy sąd dla szlachty, co skutkowało utworzeniem w Piotrkowie archiwum tego sądu. Po upadku I Rzeczypospolitej, kolejne archiwa powstały dopiero w XIX wieku. Były to: Archiwum Akt Dawnych (1828) oraz archiwum Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego (1867). W czasie I wojny światowej miasto znalazło się pod okupacją austriacką, gdzie podjęto starania celem zabezpieczenia archiwaliów pozostawionych przez władze zaborcze i okupacyjne. Dzięki pracom archiwisty objazdowego dra Wincentego Łopacińskiego stworzono podwaliny pod zasób Archiwum Państwowego w Piotrkowie, które rozpoczęło swoją działalność w styczniu 1919 roku. Podstawowymi zadaniami nowej placówki było gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie i udostępnianie materiałów archiwalnych. Przez prawie całe dwudziestolecie międzywojenne Archiwum zlokalizowane było w prywatnych kamienicach. Kolejni dyrektorzy archiwum (Wacław Gizbert Studnicki, dr Adam Feliks Próchnik, Józef Rawita-Raciborski, Ignacy Świątkowski) zajmowali się realizacją zadań jakie stawiano wówczas archiwom. Zasób archiwum liczył wówczas 2096 mb. akt. Podstawowym problemem był brak własnej siedziby archiwum oraz szczupłość kadr. Dopiero przed wybuchem wojny w 1939 roku, Archiwum umiejscowiono przy ul. Toruńskiej 4, gdzie znajduje się do dziś. Pracownicy Archiwum obok pracy zawodowej zajmowali się pracą naukową, popularyzatorską i społeczną.

             
Sprawozdanie z pobytu w Piotrkowie archiwisty „objazdowego” Wincentego Łopacińskiego
w maju 1918 r.
  
Sprawozdanie z pobytu
Wincentego Łopacińskiego
w maju 1918 r.
   
Budżet projektowanego
Archiwum Państwowego
w Piotrkowie, wrzesień 1918 r.
 
Dr Adam Feliks Próchnik
(1892-1942)


    Zmiany przyniosły lata 1939-1945, kiedy to Archiwum funkcjonowało pod nadzorem Archivamtu w Radomiu. Niemieckim kierownikiem archiwum był dr Hans Branig. Polski personel w pod kierownictwem dra Jana Warężaka bojkotował polecenia niemieckich władz i ukrywał najcenniejsze archiwalia. Pomimo tego 24661 j.a. zostało wywiezionych do archiwów Rzeszy w Katowicach i Poznaniu. W czasie wojny śmierć z rąk okupanta poniosło dwóch piotrkowskich archiwistów: Ignacy Świątkowski i Stefan Pawlak. Archiwum wznowiło działalność 2 lutego 1945 roku. Podstawowym zadaniem piotrkowskich archiwistów, wspieranych przez archiwistów warszawskich ewakuowanych do Piotrkowa po Powstaniu 1944 roku, było zaprowadzenie ładu i porządku, prowadzono rejestrację strat oraz podjęto prace związane z utworzeniem Oddziału Terenowego w Łodzi. Po zmianach w służbie archiwalnej, w 1951 roku Archiwum Państwowe w Piotrkowie utraciło samodzielność i zostało podporządkowane nowo utworzonemu Archiwum Państwowemu w Łodzi.

   
List Adama Próchnika do
kierownika Archiwum
w Piotrkowie Wacława Studnickiego
   
List Adama Próchnika do
kierownika Archiwum
w Piotrkowie Wacława Studnickiego
   
Ignacy Świątkowski
(1897-1942)
       
Stefan Pawlak (1902-1944)
         
Dr Jan Warężak (1896-1967)
   
Wykaz materiałów
archiwalnych wywiezionych
przez okupanta hitlerowskiego

    Od 1949 roku rozpoczęto na dużą skalę przemieszczanie zasobu Archiwum do Łodzi, w sumie wywieziono ok. 1400 mb. w tym cenne akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego z lat 1867-1914. Do zasobu archiwum łódzkiego włączone także zostały nielicznie zachowane dokumenty pergaminowe i cechowe z okresu staropolskiego. Pozbawienie archiwum piotrkowskiego tych materiałów obniżyło jego rangę historyczną i naukową.

 

Kenkarta Adolfa Mysłowskiego
  
Maria Karbowska (1904-1991)
        
Stefan Rosiak (1897-1973)
 
Wystawa „Książka na przestrzeni
dziejów”, Piotrków Trybunalski
5-20 maja 1962 r.
   
Wystawa „750 lecie Piotrkowa”
1967 r.
 
Prof. Andrzej Tomczak z grupą
studentów UMK w Toruniu, Piotrków
Trybunalski 27 kwiecień 1968 r.

    W styczniu 1976 r. oddział piotrkowski uzyskał status Wojewódzkiego Archiwum Państwowego, w ramach którego funkcjonował oddział w Tomaszowie Mazowieckim (do 1980 r. ekspozytura). Obok działalności podstawowej polegającej na gromadzeniu i opracowywaniu zasobu Archiwum podejmowało także działania wykraczające swoim zasięgiem poza obszar działania. Krzysztof Urzędowski w 1987 r. uczestniczył (był jego pomysłodawcą) w opracowaniu programu informatycznego „AZAK”, który stał się bazą źródłową na temat stanu archiwów zakładowych na terenie kraju. Archiwum organizowało samodzielnie lub też współorganizowało kilkadziesiąt sesji naukowych i wystaw. Do najważniejszych należała ogólnopolska sesja naukowa z okazji 400 lecia Trybunału Koronnego (1978) oraz 100 lecia urodzin i 50 rocznicy śmierci Adama Próchnika (1992).

 
Włodzimierz Rudź na wystawie
„Nim Tomaszów został miastem”
6 październik 1980 r.



 
Sesja naukowa „Piotrków u progu
niepodległości”, Muzeum w Piotrkowie
Trybunalskim 11 listopad 1988 r.



 
Wystawa z okazji 75 rocznicy
utworzenia Archiwum Państwowego
w Piotrkowie, stoją m.in. naczelny
dyrektor archiwów państwowych
prof. Jerzy Skowronek oraz dyrektor Archiwum w Piotrkowie dr hab. Ryszard Kotewicz, 1994 r.
 
Wystawa z okazji 75 rocznicy
utworzenia Archiwum Państwowego
w Piotrkowie, stoją m.in. naczelny
dyrektor archiwów państwowych
prof. Jerzy Skowronek oraz dyrektor Archiwum w Piotrkowie dr hab. Ryszard Kotewicz, 1994 r.
 
Sesja naukowa i wystawa „150
rocznica śmierci hr. Antoniego
Ostrowskiego”, Tomaszów Mazowiecki 4 grudnia 1995 r.


      
Sesja naukowa „70 lat Archiwum
Państwowego w Piotrkowie”
6 listopad 1989 r.

    Pracownicy Archiwum biorą też aktywny udział w życiu naukowym w zakresie nauk historycznych, jak i archiwistyki. Co roku wzrasta liczba opublikowanych przez nich artykułów w czasopismach naukowych o zasięgu regionalnym np. „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” i „Rocznik Łódzki” oraz ogólnopolskim np. „Archeion” i „Dzieje Najnowsze”. Na rynku wydawniczym ukazało się też kilka książek napisanych przez archiwistów piotrkowskich m. in. dr hab. Ryszarda Kotewicza („Antoni Ostrowski 1782-1845”, Warszawa 1995), dr Aleksego Piastę („Piotrków Trybunalski w latach pierwszej wojny światowej”, Piotrków Trybunalski 2007) i dr Tomasza Matuszaka („Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim 1919-1951”, Piotrków Trybunalski-Radzyń Podlaski 2009).

 
Sesja naukowa z okazji 80 rocznicy odzyskania niepodległości, stoi Stanisław M. Gąsior, siedzi od lewej prof. Mieczysław Bandurka i dyrektor Archiwum w Piotrkowie Piotr Zawilski, listopad 1998 r.
 
Wizyta archiwistów z Archiwum Państwowego w Równem na Ukrainie, 2000 r.



 
Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Polska i Piotrków za panowania króla Stefana Batorego”, Wyższa Szkoła Handlowa w Piotrkowie Trybunalskim, 3 marca 2008 r.
 
Wystawa poświęcona 430 rocznicy utworzenia Trybunału Koronnego, marzec 2008 r.

 
Wystawa z okazji 100 rocznicy powstania Oddziału piotrkowskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, maj 2008 r.
 
V Studencka Sesja Naukowa Archiwistów, Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim, 8-9 grudnia 2008 r.


    Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim razem z Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim jest wydawcą (od 1995 r.) własnego periodyku naukowego pn. „Badania nad Dziejami Regionu Piotrkowskiego”. Dotychczas ukazało się 7 zeszytów, w tym biografia znanego i zasłużonego archiwisty tomaszowskiego Włodzimierza Rudzia.
    Dawna, jak i aktualna działalność Archiwum określa znaczącą rolę i znaczenie tej placówki w życiu kulturalnym i naukowym regionu piotrkowskiego, a w niektórych aspektach całego województwa łódzkiego.


Wystawa z okazji 90 tej rocznicy odzyskania niepodległości, stoją od lewej dyrektor Archiwum dr Tomasz Matuszak, dyrektor Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim Stanisław Gąsior i dr Aleksy Piasta, listopad 2008 r.

Wizyta studentów Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego w Kielcach Filia w Piotrkowie Trybunalskim, w środku stoi dr hab. Arkadiusz Adamczyk, kwiecień 2009.
 
Wykład na Uniwersytecie III Wieku, Krzysztof Łapiński, 13 maj 2009 r.




                                                      
Ogólnopolska konferencja naukowa „Współczesne problemy administracji publicznej”
WSH w Piotrkowie Trybunalskim, 19 maja 2009 r.

< Poprzedni   Następny >