strzałka w prawoStart arrow Publikacje arrow Miejska Rada Narodowa i Zarząd Miejski w Piotrkowie Tryb.-struktura org. i procesy aktotwórcze 10-12-2019  
obrazek nagłówkowy
StartAktualnościHistoriaZasób archiwum Wystawy on-line

bip

logo 90 lat archiwum w piotrkowie
90 lat Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim

zasoby
Piotrków
Tomaszów

archiwa rodzinne

facebook

Inicjatywa Obywatel

Miejska Rada Narodowa i Zarząd Miejski w Piotrkowie Tryb.-struktura org. i procesy aktotwórcze Drukuj E-mail

Katarzyna Skowrońska

 

Miejska Rada Narodowa i Zarząd Miejski w Piotrkowie Trybunalskim - struktura organizacyjna i procesy aktotwórcze.

 

    Miejskie rady narodowe były powoływane i działały na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej z dnia 11 września 1944 roku O organizacji i zakresie działania rad narodowych wraz z późniejszymi zmianami[1] oraz dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 listopada 1944 roku O organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego[2].

    Miejskie rady narodowe, jako ciała przedstawicielskie i uchwałodawcze samorządu terytorialnego zostały powołane do wykonywania zadań z zakresu planowania działalności publicznej, w tym w szczególności ustalania budżetu i planu świadczeń w naturze oraz w celu kontroli społecznej działalności organów wykonawczych. Do kompetencji rad należało też zawieranie umów o pożyczki i zarządzanie majątkiem miejskim[3]. Miejskie rady powoływały również samorządowe organy wykonawcze, którymi były zarządy miejskie. Piotrków Trybunalski stanowił miasto wydzielone z powiatowego związku samorządowego, a Miejska Rada Narodowa posiadała uprawnienia powiatowej rady narodowej[4]. Podlegała ona bezpośrednio nadzorowi Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi[5]. Skład miejskich rad, w zależności od liczby mieszkańców wahał się od 12 do 72 członków. Skład  Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Tryb. sukcesywnie wzrastał poczynając od 36 w 1945 roku do 48 członków w 1949 roku – ustawowo przysługujących miastom liczącym od 40 do 60 tysięcy mieszkańców[6].

    Organem wewnętrznym miejskiej rady narodowej  było prezydium, które składało się z przewodniczącego, jego zastępcy oraz 3 członków. Prezydium reprezentowało radę narodową na zewnątrz, organizowało sesje, pełniło funkcje kontrolne nad radami niższego szczebla oraz inspirowało i koordynowało prace komisji miejskich. Rady powoływały komisje, które pełniły funkcje kontrolne organów wykonawczych, instytucji oraz przedsiębiorstw z prawem do wzywania świadków i rzeczoznawców. Pełniły również funkcje pomocnicze, opiniodawcze i wnioskodawcze. Komisje składały się z 3 - 5 członków, a w uzasadnionych przypadkach, z większej liczby osób. Powoływane były na stałe, na określony czas lub do poszczególnych spraw (komisje doraźne). W dniu 17 marca 1945 roku Miejska Rada Narodowa w Piotrkowie Tryb., powołała Komisję Mieszkaniową, 4 maja 1945 roku wybrano Komisję Finansowo – Budżetową, następnie Komisję Kontroli Przedsiębiorstw, Komisję Parcelacyjną i Komisję Kontroli Społecznej. Komisję Opieki Społecznej oraz Komisję Regulaminowo – Prawną powołano 22 października 1945 roku. W tym samym roku utworzono również Miejską Komisję Oświatową - od 18 lipca 1946 r. Miejska Komisja Oświaty Kultury i Sztuki oraz Społeczną Komisję Kontroli Cen. W 1947 roku powstała Komisja Zdrowia i  Komisja Kwalifikacyjna. W 1948 r. powołano Komisję Nadzwyczajną oraz Komisję Oszczędnościową, a w 1949 roku Komisję Planowania.

    W latach 1945-1949 w ramach Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Tryb. działały również komisje doraźne: Komisja Odbiorcza, Komisja Szacunkowa, Komisja Przemysłowa, Komisja Samorządowa, Komisja Społeczno - Sanitarna, , Komisja Rozdzielcza, Miejska Komisja Likwidacyjna do likwidacji placówek Miejskiego Komitetu Opieki Społecznej, Komisja Społecznej Inwentaryzacji.

    W 1944 r. odbyły się trzy konspiracyjne posiedzenia Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Tryb. Na pierwszym, 3 września 1944 roku wybrano prezydium w składzie: Alojzy Grodzki - przewodniczący, Stefan Piekarz -  wiceprzewodniczący oraz Ignacy Kujawski jako sekretarz[7]. Działalność w konspiracji rozpoczęto od przygotowania planów zabezpieczenia obiektów przemysłowych przed próbami ewakuacji przez okupanta. Pierwsze jawne posiedzenie Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Tryb., odbyło się tuż po wyzwoleniu, 20 stycznia 1945 roku. Miejska Rada Narodowa swoją działalność rozpoczęła od spraw związanych z gospodarką oraz porządkiem w mieście. Następnie przystąpiła do skompletowania rady oraz wyboru władz miejskich (prezydenta i wiceprezydenta) i dwóch delegatów do Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi.

    Organem wykonawczym Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Tryb. był Zarząd Miejski składający się z prezydenta, wiceprezydenta oraz członków, których liczbę ustalała rada[8]. Decyzja ta musiała być zatwierdzona przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi. Poprzez głosowanie Miejska Rada Narodowa decydowała również kto wchodzi w skład zarządu.

    Prezydenta miasta, którym został Alojzy Grodzki i wiceprezydenta Ignacego Kujawskiego wybrano 22 lutego 1945 roku. Po przejściu na emeryturę Alojzego Grodzkiego,      7 lipca 1945 roku jego miejsce zajął Ignacy Kujawski, a na wiceprezydenta wybrano Karola Gronostaja[9]. Następna zmiana na stanowisku prezydenta nastąpiła 19 maja 1948 roku, kiedy wybrano Czesława Pabisiaka, natomiast 5 listopada tegoż roku na stanowisko wiceprezydenta powołany został Jerzy Michałowski. Prezydent kierował administracją, gospodarką miejską i stał na czele zarządu. Prezydenta oraz wiceprezydenta wybierała Miejska Rada Narodowa zwykłą większością głosów. Wybór ten musiał być zatwierdzony przez Ministra Administracji Publicznej, po wysłuchaniu opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi. Prezydent miasta Piotrkowa Tryb., pełnił równocześnie funkcje starosty grodzkiego i w tym zakresie służbowo podlegał wojewodzie.                   

    Strukturę organizacyjną Zarządu zatwierdzono 26 stycznia 1945 roku – Składał się on z następujących komórek organizacyjnych – Dział Ogólny, którym kierował Alojzy Grodzki, Dział Finansowy i Kontroli Gospodarki Miejskiej podległy Stanisławowi Grabowskiemu, Dział Zdrowia i Opieki Społecznej kierowany przez Adaminę Salską, Dział Zaopatrywania i Aprowizacji pod kierownictwem Władysława Szwajkowskiego, Dział Meldunkowy prowadzony przez Ignacego Bruździńskiego, Dział Zakładów Miejskich pod zarządem Ignacego Kujawskiego, Dział Szkolnictwa podległy Bronisławowi Czajce oraz Dział Gospodarczy kierowany przez Lubczyńskiego.

    Nie wszystkie komisje powoływane były przez Miejską Radę Narodową. Część działała na mocy decyzji Prezydenta bądź Zarządu Miejskiego np. Komisja Cennikowa, Komisja Notowania Cen Wolnorynkowych, Komisja Usprawnienia Zaopatrzenia (komisje stałe) oraz Komisja do spraw repatriacji dzieci niemieckich, Komisja Podatku Gruntowego czy Komisja nadzoru nad dystrybucją mąki i zaopatrzeniem w pieczywo (komisje doraźne)

    W latach 1945-1950 Zarząd Miejski przechodził liczne reorganizacje. Zmiany te następowały na skutek realizacji wytycznych władz nadrzędnych bądź uchwał Zarządu Miejskiego, Miejskiej Rady Narodowej bądź decyzji Prezydenta. Zarządzeniem Prezydenta Miasta z 12 kwietnia 1945 roku Referat Rolny został wcielony do Wydziału Aprowizacji, a 17 kwietnia 1945 r. Wydział Meldunkowy[10] zmienił nazwę na Wydział Administracyjny, przy którym 7 sierpnia 1945 roku utworzono Referat Szkód Wojennych. W dniu 12 marca 1946 roku decyzją Prezydenta Miasta Referat Szkolny został przekształcony w Wydział Szkolny z włączeniem agend Referatu Kultury i Sztuki oraz Archiwum Miejskiego. W dniu 13 grudnia 1946 roku uchwalono Statut Organizacyjny, który dzielił Biuro Zarządu Miejskiego na dziewięć wydziałów w ramach których funkcjonowały referaty[11].           

    Dnia 28 sierpnia 1947 roku Wydział Szkolny (nie uwzględniony w powyższym statucie, a istniejący od 1 marca 1946 roku) oraz Wydział Zdrowia wcielone zostały do Wydziału Opieki Społecznej jako referaty. Na tym samym posiedzeniu Zarządu Miejskiego Wydział Opieki Społecznej zmienił swą nazwę na Wydział Społeczny i podzielił się na: Referat Zdrowia, Referat Szkolnictwa,  Referat Opieki Społecznej.

    Na podstawie Okólnika Ministra Administracji Publicznej Nr 55 z dnia 16 sierpnia 1947 roku[12] oraz Zarządzenia Wojewody Łódzkiego z dnia 26 sierpnia 1947 roku[13], przekazano Prezydentowi Piotrkowa Trybunalskiego funkcje powiatowej władzy rządowej w zakresie administracji ogólnej, na terenie miasta. Z dniem 1 września 1947 roku okólnik wszedł w życie, natomiast faktyczne przejęcie funkcji starosty grodzkiego nastąpiło miesiąc później[14]. W tym względzie obowiązywały przepisy określone w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 1932 roku[15]. W gestii prezydenta wykonującego funkcje starosty grodzkiego znalazły się sprawy: utrzymania bezpieczeństwa porządku publicznego, nadzoru nad lokalami publicznymi, stowarzyszeń i zgromadzeń, kwest publicznych, cudzoziemców, policji kryminalnej i obyczajowej, utrzymania porządku publicznego na drogach, placach i ulicach oraz sprawy wynikające z przepisów o ograniczeniu sprzedaży i spożyciu napojów alkoholowych,  godzin handlu i godzin otwarcia zakładów handlowych i niektórych przemysłowych. W związku z tym utworzono nowe referaty: Wojskowy, Prawno – Administracyjny, Karno – Administracyjny, Przemysłowo – Handlowy, Społeczno – Polityczny, Komunikacyjny, Pożarnictwa. Część tych spraw wykonywały dotychczasowe struktury zarządu miejskiego, które miały powierzone załatwianie spraw pokrewnych z zakresu działania samorządu terytorialnego (sprawy sanitarne, inwalidzkie, odbudowy)[16]. W dniu 1 marca 1949 roku weszło w życie zarządzenie Wojewody Łódzkiego o utworzeniu w Zarządzie Miejskim Piotrkowa Trybunalskiego Referatu Handlu[17] realizującego sprawy starostwa grodzkiego, zaś 30 kwietnia 1949 roku zarządzenie ustalające szczegółowy wykaz akt tego referatu[18].

    W związku z wprowadzeniem przez Ministerstwo Administracji Publicznej zmian w organizacji Biur Zarządów Miejskich, 18 października 1948 roku Miejska Rada Narodowa w Piotrkowie Trybunalskim uchwaliła nowy statut organizacyjny[19], który dzielił Biuro Zarządu na dziewięć Wydziałów[20]:

I. Wydział Planowania i Kontroli (Referat Planowania Gospodarczego i Finansowego, Referat Statystyczny, Referat Inspekcji)

II. Wydział Organizacyjny (Sekretariat Biura, Referat Organizacyjny, Referat Personalny, Kancelaria Biura, Referat Prawny, Referat Gospodarczy, Referat Osiedleńczy)

III. Wydział Finansów (Referat Budżetowy, Referat Danin i Świadczeń, Referat Inkasa i Egzekucji, Referat Rachunkowy /Rachuba/, Kasa Miejska)

IV. Wydział Administracyjny (Referat Administracji i Porządku Publicznego, Referat Karno – Administracyjny, Referat Wojskowy, Biuro Ewidencji i Kontroli Ruchu Ludności, Referat Przemysłu i Handlu, Referat Aprowizacyjny, Referat Gospodarki Lokalowej)

V. Wydział Zdrowia (Referat Higieny i Lecznictwa, Referat Sanitarny, Referat Weterynaryjny)

VI. Wydział Opieki Społecznej (Referat Opieki Częściowej, Referat Opieki Całkowitej, Referat Inwalidzki, Referat Zatrudnienia)

VII. Wydział Oświaty, Kultury i Sztuki (Referat Oświaty, Referat Kultury i Sztuki)

VIII. Wydział Techniczny (Referat Planowania Przestrzennego, Referat Budownictwa i Nadzoru Budowlanego, Referat Drogowy, Referat Ogrodnictwa i Plantacji Miejskich)

IX. Wydział Majątku i Przedsiębiorstw (Referat Ogólny, Referat Finansowo – Rachunkowy, Referat Inkasa, Referat Gospodarczy, Referat Techniczny).

    Ponadto istniały samodzielne jednostki organizacyjne: Samodzielny Referat Wojskowy, Biuro Pomiarów, Urząd Stanu Cywilnego.

    Kolejne zmiany organizacyjne w Zarządzie Miejskim nastąpiły 7 stycznia 1950 roku, kiedy to utworzono Wydział Wojskowy, który dzielił się na Referat Ogólny, Referat Przygotowań Obrony Państwa oraz Referat Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej[21]. Wydzielono także z Wydziału Organizacyjnego Referat Personalny, tworząc z niego samodzielną komórkę organizacyjną. Również z Wydziału Administracyjnego wydzielono Referat Społeczno – Polityczny, który nazwano Wydziałem, w skład którego weszły z kolei: Referat Ogólno – Polityczny, Referat Społeczny oraz Referat Ochrony przed Pożarami. Z dotychczasowego Wydziału Planowania i Kontroli utworzono dwie odrębne jednostki: Wydział Planowania i Wydział Inspektoratu Kontroli. Ostatnią zmianą organizacyjną było utworzenie z dniem 2 maja 1950 roku, w ramach Wydziału Technicznego - Referatu Inwestycyjnego.

    Ustawa z dnia 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej zniosła związki samorządu terytorialnego, stanowisko prezydenta oraz zarządy miejskie[22]. W ich miejsce utworzono rady narodowe, jako terenowe organy jednolitej władzy państwowej z prezydium jako organem wykonawczym i zarządzającym. Miejska Rada Narodowa wraz z Zarządem Miejskim w swoim kształcie działały jeszcze do czerwca 1950 roku. Ostatnie posiedzenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie Tryb. odbyło się 25 maja 1950 roku, dnia 1 czerwca zakończył swe prace Zarząd Miejski, zaś 2 czerwca 1950 roku odbyło się posiedzenie Miejskiej Rady Narodowej, podsumowujące dotychczasową działalność.

Procesy aktotwórcze

    W latach 1945-1950, w kancelariach miast polskich stosowano różne systemy kancelaryjne, których wybór zależny by od lokalnych uwarunkowań[23]. Generalizując można wyodrębnić trzy, podstawowe rozwiązania – system dziennikowy (stanowiący odstępstwo od systemu stosowanego od 1934 roku), system bezdziennikowy, wykorzystujący przedwojenne normatywy kancelaryjne[24] bądź też własne strukturalne wykazy rzeczowe oraz tzw. system mieszany, gdzie obok siebie praktykowano podwójną rejestrację wpływów – początkowo w dzienniku podawczym i następnie w komórkach merytorycznych, w spisach spraw[25]. W Zarządzie Miejskim w Piotrkowie Trybunalskim stosowano  system kancelaryjny mieszany.

    Kancelaria Wydziału Ogólnego (późniejszy Wydział Organizacyjny) przyjmowała wszystkie wpływy i przekazywała je do poszczególnych komórek organizacyjnych, oraz wysyłała korespondencję na zewnątrz, pełniła więc funkcję kancelarii ogólnej. Korespondencja skierowana imiennie do prezydenta lub do wiceprezydenta przedkładana była im bezpośrednio do wglądu i dekretacji bez wcześniejszego otwierania. Korespondencja zewnętrzna rejestrowana była w ogólnym dzienniku podawczym. Kancelaria obsługiwała centralę telefoniczną oraz prowadziła kontrole rozmów międzymiastowych. Część korespondencji stanowiły telefonogramy z Urzędu Wojewódzkiego Łódzkiego, które zgodnie z Okólnikiem tegoż, z 10 lipca 1945 roku, przekazywane były najpierw do Starostwa Powiatowego w Piotrkowie Tryb., następnie dopiero do Prezydenta Piotrkowa Tryb.

    Wszystkie wpływy, po przejrzeniu i zadekretowaniu przez prezydenta lub jego zastępcę przekazywane były przez kancelarię do załatwienia właściwym merytorycznie referentom. W komórkach organizacyjnych referenci rejestrowali je w spisie spraw, umieszczając pisma w teczkach oznaczonych i opisanych zgodnie ze strukturalnym wykazem akt. W Piotrkowie Tryb., nie stosowano jednolitych zapisów przy rejestracji pism, nie wszystkie też posiadały odciśniętą pieczęć wpływu (w tym przypadku numer z dziennika podawczego wpisywano odręcznie w lewym, górnym rogu). Niektóre znaki spraw były uproszczone, podawano jedynie numer teczki, łamany przez dwie ostatnie cyfry roku (VI/49 lub 8/48) na spisie spraw, a pisma jedynie numerując kolejną liczbą, inne bardziej rozbudowane, np. II Org. Pres. 2/3-102/49 (Wydział Organizacyjny, Referat Personalny, podreferat 2, teczka nr 3, sprawa 102, dwie ostatnie cyfry roku).

    Sprawy wynikające z funkcji prezydenta jako starosty grodzkiego rejestrowano według rzeczowego wykazu akt dla starostw powiatowych z 1946 roku[26] (z późniejszymi zmianami), nanosząc na pismo numer wydziału i jego symbol, znak referatu łamany przez numer teczki i kolejny numer sprawy łamany przez dwie ostatnie cyfry roku, na przykład: IV A. H.V/3-102/49 (IV A - Wydział Administracyjny, H.V Referat Handlu, 3 - nr teczki, 102 -  nr sprawy, 49 – dwie ostatnie cyfry roku). Ci sami urzędnicy załatwiali sprawy leżące zarówno w kompetencjach zarządu jak i rządowej administracji rządowej ogólnej I stopnia. W jednym spisie spraw rejestrowano sprawy z zakresu administracji samorządowej i państwowej, wobec czego część akt samorządowych jest trwale związana z aktami grodzkimi.

    Referenci sporządzali odpowiedzi w formie brudnopisów przekazywanych następnie do przepisania. W kancelarii sporządzano czystopisy pism, sprawdzano je z brulionami (brudnopisami). Czystopisy przedstawiano prezydentowi lub upoważnionej przez niego osobie do akceptacji i podpisania. Komplet dokumentacji wracał do kancelarii, która wysyłała odpowiedź zwracając pozostałą dokumentację sprawy do referatu merytorycznego. Referenci odkładali sprawy ostatecznie załatwione do właściwych teczek spraw, a te do składnicy podręcznej (najczęściej była to osobna półka lub też szafa, w zależności od „obszerności” referatu). Przykładowa teczka spraw opisana była pismem odręcznym w sposób następujący : W lewym górnym rogu przykładano pieczęć Zarząd Miejski w Piotrkowie Tryb. Referat Statystyczny w prawym znak teczki St.O/48. Na środku tytuł: Przepisy i zarządzenia. Na dole teczki wpisywano datę rozpoczęcia prowadzenia teczki Rok 1947. Następnie w archiwum miejskim (bieżącym) w lewym dolnym rogu nadano kolejną sygnaturę – 150.

    Odrębną komórką organizacyjną Wydziału Ogólnego było archiwum miejskie, którego zadań należało przechowywanie i inwentaryzowanie akt przejmowanych ze składnic podręcznych, sporządzanie wyciągów i odpisów archiwalnych oraz prowadzenie rejestrów odpisów archiwalnych. W materiałach źródłowych wytworzonych w kancelarii miejskiej używano najczęściej określenia archiwum miejskie, rzadziej składnica ogólna. Przy powierzchownym potraktowaniu sprawy, mogło powstać fałszywe przekonanie o reaktywacji utworzonego tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej historycznego Archiwum Miejskiego. W tym przypadku, obok siebie istniałyby dwie instytucje o charakterze archiwalnym – składnica akt (archiwum zakładowe) oraz archiwum miejskie przechowujące materiały archiwalne. Szczegółowa analiza materiałów źródłowych (przede wszystkim statutów organizacyjnych[27]) oraz przepisów prawnych wykluczyła jednak taką możliwość. Zarządzenie nr 91 Prezesa Rady Ministrów z 8 czerwca 1951 roku w sprawie przejęcia byłych archiwów miejskich przez archiwa państwowe nie wymieniało placówki piotrkowskiej[28]. Można więc przyjąć, że w ramach Zarządu Miejskiego w Piotrkowie funkcjonowało w tym czasie wyłącznie archiwum miejskie o charakterze archiwum bieżącego.  

    Miejska Rada Narodowa i Zarząd Miejski posiadały jeden wspólny sekretariat. Prowadził on również sprawy Prezydenta wynikające z pełnionej funkcji Starosty Grodzkiego. Sekretariat zajmował się zbieraniem materiałów na posiedzenia organów kolegialnych, projektowaniem porządku sesji i posiedzeń, protokołowaniem obrad, rozsyłaniem uchwał Miejskiej Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego do odpowiednich jednostek organizacyjnych. Sekretariat prowadził również księgę zarządzeń Prezydenta i podawał je do wiadomości i wykonania. Sekretariat załatwiał również sprawy wynikające ze stosunku do władz nadzorczych oraz centralnych zrzeszeń samorządowych, nie związanych bezpośrednio z działalnością żadnej innej jednostki organizacyjnej.

    Kancelaria miejska Piotrkowa Tryb. w okresie reaktywowania samorządu i odbudowy państwowości polskiej posiadała cechy charakterystyczne dla okresu przejściowego. Kontynuowano rozwiązania wypracowane i wdrożone przed 1939 roku (np. normatywy kancelaryjne) powracając też do praktyk stanowiących krok wstecz w rozwoju polskiej administracji np. stosowanie dziennika podawczego. Pomimo zapowiedzi pojawiających się w uchwale nr 355 MRN w Piotrkowie Tryb. z 1948 roku, zatwierdzającej statut organizacyjny Biura Zarządu Miejskiego w Piotrkowie Tryb., nie opracowano własnych normatywów kancelaryjno – archiwalnych ani też szczegółowego wykazu spraw[29]. Wszelkie działania w tej dziedzinie zostały zdezaktualizowane przepisami ustawy z 20 marca 1950 roku,  znoszącymi samorząd w Polsce. 

 

 



[1] Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Dz. U.) 1944, nr 5, poz. 22; Dz. U. 1945, nr 17, poz. 93; Dz. U. 1946, nr 3, poz. 19.

[2] Tamże, 1944 nr 14, poz. 74

[3] W zespole: Miejska Rada Narodowa i Zarząd Miejski w Piotrkowie Trybunalskim (dalej MRNiZMwPT) z zasobu Archiwum Państwowego w Piotrkowie Trybunalskim (dalej APPT) - aż 28 procent akt stanowią sprawy dzierżaw miejskich, w większości są to sprawy rozpoczęte przed II wojną światowa i kontynuowane po 1945 roku..

[4] M. Bandurka, Zmiany administracyjne i terytorialne województwa łódzkiego w XIX i XX wieku, wydanie II uzupełnione, Łódź 1995, s. 119.

[5] Wszystkie uchwały  rady dotyczące budżetu, planu świadczeń w naturze, wprowadzania i pobierania opłat i podatków, zaciągania pożyczek, nabywania, zbywania i obciążania majątku miejskiego oraz lokaty kapitału wymagały zatwierdzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi – decyzja musiała zapaść w przeciągu 30 dni od daty zawiadomienia. Miejska Rada Narodowa w Piotrkowie Tryb., miała również obowiązek składania miesięcznych sprawozdań z działalności, odpisów protokołów posiedzeń oraz informowania o wszystkich zmianach personalnych Rady i jej Prezydium.

[6] Dz. U. 1944,  nr 5, poz. 22; Dz. U. 1945, nr 17, poz. 93; Dz. U. 1946, nr 3, poz. 19.

[7] Pierwsze konspiracyjne spotkanie zostało zorganizowane w mieszkaniu prywatnym Leona Janiszewskiego przy ul. Łąkowej 10.

[8] Na pierwszym posiedzeniu w dniu 23 kwietnia 1945 roku, w zarządzie zasiadali: Władysław Szwajkowski, Stefan Piekarz, Bronisław Czajka oraz Tadeusz Stefaniak. Na następnym posiedzeniu do grona zarządu dołączyła Salska Adamina.

[9] APPT, MRNiZMwPT, sygn. 3.

[10] Zmiana nazwy nastąpiła płynnie, o czym świadczy kontynuacja spraw pod nową nazwą, a ze starym znakiem sprawy.

[11] Tamże, sygn. 93, I Wydział Ogólny: Referat Osobowy, Referat Statystyczny, Referat Prawny, Kancelaria, Archiwum Miejskie); II. Wydział Finansowy: Referat Budżetowy, Referat Podatków i Opłat, Rachuba, Kasa Miejska; III. Wydział Techniczny: Referat Budownictwa Miejskiego, Referat Nadzoru Budowlanego, Referat Regulacyjno – Pomiarowy, Referat Drogowy; IV. Wydział Społeczny: Referat Ogólny, Referat Opieki Społecznej, Referat Utrzymania Zakładów Zamkniętych; V. Wydział Administracyjny: Referat Ogólno – Administracyjny, Referat Wojskowy, Referat Karno – Administracyjny, Referat Kwaterunkowy, Biuro Ewidencji i Kontroli Ruchu Ludności, Urząd Stanu Cywilnego; VI. Wydział Gospodarczy: Referat Ogólny, Referat Administracji Majątku Miejskiego, Referat Taboru Miejskiego; VII. Wydział Zdrowia Publicznego: Referat Ogólny, Referat Szpitalnictwa i Ośrodków Zdrowia, Referat Nadzoru lekarskiego w zakresie zleconym przez władze nadzorcze, Referat Weterynaryjny; VII. Wydział Oświaty, Kultury i Sztuki: Referat Oświaty, Referat Kultury i Sztuki; IX. Wydział Aprowizacji. Ponadto utworzono samodzielny Referat Organizacji i Kontroli Miejskiej.

[12] Dziennik Urzędowy Ministerstwa Administracji Publicznej (dalej Dz. U. Min. Adm. P.), 1947 nr 9, poz. 55.

[13] Łódzki Dziennik Wojewódzki (dalej Ł. Dz. W.)1947, nr 20, poz. 173.

[14].Okólnik 6 Prezydenta Miasta A. Grodzkiego z kwietnia 1945 informował, że z dniem 23 kwietnia 1945 powstało się Starostwo Grodzkie Piotrkowskie w ramach biur, wydziałów i referatów Zarządu Miejskiego, oparte czasowo w całości na funduszach miejskich, obsada personalna będzie wyodrębniona, jednak pozostawać będzie na etatach Zarządu Miejskiego. W latach 1945-1946 niezbyt jasne przepisy wywołały spory kompetencyjne pomiędzy starostami powiatowymi i prezydentami miast wydzielonych Przyczyny tkwiły w błędnej interpretacji dekretu PKWN z dnia 23 listopada 1944 r. „o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego”, art. 29. Ministerstwo Administracji Publicznej, w okólniku nr 23 z dnia 5 lipca 1945 r. dało oficjalną wykładnię tegoż artykułu, jednoznacznie stwierdzając, że funkcje starostów grodzkich mogą być wykonywane jedynie przez prezydentów miast wydzielonych liczących powyżej 75 tys. mieszkańców. Tymczasem Prezydent Piotrkowa nie zastosował się do okólnika ministra tłumacząc, że nie określono dokładnie charakteru spraw, które miały być przekazane starostwom powiatowym. Zob. A. Piasta, Kancelaria starostw powiatowych w województwie łódzkim  – organizacja, procesy archiwotwórcze (1945-1950), „Archeion”, t. 109, 2006, s. 184.

[15] Dz. U. 1932, nr 41, poz. 408.

[16] Dz. U. Min. Adm. P., 1947 nr 9, poz. 55.

[17] Ł. Dz. W. 1949, nr 7, poz. 51.

[18] Tamże, nr 9, poz. 81.

[19] Dz. U. Min. Adm. P., 1948 nr 24, poz. 214

[20] APPT, MRNiZMwPT, sygn. 105

[21] Dz. U. Min. Adm. P., 1949, nr 51, poz. 372.

[22] Dz. U. 1950, nr 14, poz. 130.

[23] W Szczecinie do czasu opracowania instrukcji kancelaryjnej w 1947 roku obowiązywał system kancelaryjny dziennikowy. Zob. M. Stelmach, Wstęp do zespołu akt Zarząd Miasta i Miejska Rada Narodowa w Szczecinie, s. 9. W Poznaniu obowiązywał bezdziennikowy system kancelaryjny. Zob. M. Mika Wstęp do inwentarza zespołu: Miejska Rada Narodowa w Poznaniu – Biuro Prezydialne 1945-1950, s. 3. W Elblągu do końca września 1945 roku obowiązywał system dziennikowy, potem wprowadzono instrukcję kancelaryjną z systemem bezdziennikowym. Zob. D. Papst, Wstęp do inwentarza zespołu Miejska Rada narodowa i Zarząd miejski w Elblągu (1945-1950), s. 10

[24] Zgodnie ze wskazówkami zawartymi w Okólniku 112 Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 16 listopada 1933 roku instrukcja kancelaryjna dla urzędów gminnych z 1933 roku stosowana była z pewnymi modyfikacjami przez biura miast niewydzielonych z powiatowych związków samorządowych: Omawiana instrukcja kancelaryjna opracowana została pod katem widzenia potrzeb urzędów gminnych wiejskich, jednak z drobnemi zmianami mogłaby być zastosowaną we wszystkich miastach niewydzielonych z tem jednakże zastrzeżeniem, że w miastach liczących ponad 10 tys. Mieszkańców należałoby sporządzić inny wykaz teczek. Wykaz taki musiałby być je4dnak uzgodniony z bezpośrednia władza nadzorczą nad danym miastem. Zob. Instrukcja kancelaryjna dla urzędów gminnych, Warszawa 1934, s. 22. Zob. też T. Duda, S. Rękas, Wstęp do inwentarza zespołu „Miejska    Rada Narodowa i Zarząd Miejski w Muszynie”, s. 2.

[25] W archiwistyce określenie „system mieszany” choć obecne, spotyka się często z krytyką i traktowane jest przez część badaczy, jako wyłącznie termin techniczny, zwyczajowy, a nie naukowy. Wprawdzie w Polskim Słowniku Archiwalnym z 1974 r. termin ten nie występuje, niemniej zjawisko samo ujęte zostało pod hasłem system kancelaryjny dziennikowo-rzeczowy. Por. Polski Słownik Archiwalny, pod red. W. Maciejewskiej, Warszawa 1974, s. 80. Henryk Krystek, w najnowszej edycji podręcznika Stowarzyszenia Archiwistów Polskich rozróżnia jednak trzy rodzaje współczesnych systemów kancelaryjnych: dziennikowy, bezdziennikowy i mieszany. Podobnie twierdzi Jan Macholak. Zob. H. Krystek, Organizacja pracy kancelaryjnej, w: Kancelaria i archiwum zakładowe, wyd. 3, pod red. Z. Pustuły, Warszawa 2006, s. 72; J. Macholak Dokumentacja niejawna. Klasyfikacja i kwalifikacja archiwalna, „Szczeciński Informator Archiwalny”, 2007, nr 20, s. 190.

[26] Ł. Dz. W., 1946, nr 12, poz. 101, Zarządzenie Wojewody Łódzkiego z dnia 14 czerwca 1946 roku o ustaleniu Tymczasowego Statutu organizacyjnego, regulaminu służbowego oraz instrukcji kancelaryjnej dla Starostw Powiatowych Województwa Łódzkiego.

[27] Wprawdzie statut organizacyjny Biura Zarządu Miejskiego z 13 grudnia 1946 roku sugeruje w zadaniach archiwum miejskiego prowadzenia prac naukowych obejmujących badania historii miasta i opieki nad zabytkami archiwalnymi, czyli prowadzenia archiwum historycznego miasta, jednak wyraźnie jest to kalka przepisów ustawy z 1933 roku o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego – na która powołują się we wstępie do tegoż statutu - nie mająca potwierdzenia w praktyce.

[28] A. Tomczak, Zarys dziejów archiwów polskich, część II – od wybuchu I wojny światowej do roku 1978, Toruń 1980, s. 134.

[29] APPT, MRNiZMwPT, sygn. 310.

< Poprzedni   Następny >